Mustafa Kemal Atatürk ile Miti Dimitrina Kovaçeva’nın Sofya’da yarım kalan aşkı

Yıllar önce, eski rivayetler ve efsaneler arasında dolaşırken tuhaf bir kehanete rastlamıştım. Rodoplar’da yaşayan yaşlı bir kadına ya da Boyana’lı ünlü bir falcıya atfedilen bu sözler; şiir gibi akan, insanı düşündüren ve hüzünlendiren bir anlatıya sahipti. Kehanet, seçkin bir Türk Müslüman erkeğin Bulgaristan’a gelişini, bir Bulgar Hıristiyan kıza duyduğu büyük ama kaderi baştan yazılmış bir aşkı ve geride bırakacağı derin izleri anlatıyordu.

Zamanla bu kehaneti unuttum. Ta ki Balkan tarihinin acılı ve karmaşık kaderi içinde Mustafa Kemal Atatürk ile yeniden karşılaşana kadar…

Bulgar halkına duyduğu içten dostluğu dile getiren sözleri, onu Balkanlar’daki birçok devlet adamından ayırıyordu. Bu samimiyet, ister istemez insanı geçmişin izlerini sürmeye davet ediyordu.

Araştırmalarım beni Mustafa Kemal’in Sofya yıllarına, daha da önemlisi hayatında derin izler bırakan genç Bulgar kızı DimitrinaKovaçeva’ya götürdü. Onunla yaşadığı, evlilikle taçlanamayan bu büyük aşk; Sofya sosyetesinde fısıltılarla anlatılan bir efsaneye, tarih yazımında ise yarım bırakılmış bir paranteze dönüşmüştü. Okudukça, yıllar önce rastladığım o kehanetin satırları zihnimde yeniden canlandı.

Bu yazı, tarihle efsanenin; belgelerle insan ruhunun, devlet adamlığıyla kalp kırıklığının kesiştiği yerde duran bir yolculuktur.

Bulgar yazar LilianaSerafimova, “Mustafa Kemal ve Miti Kovaçeva – Umutsuz Bir Aşkın Öyküsü” adlı eserinde Mustafa Kemal’in bu az bilinen aşkını bu satırlarlaanlatmaya çalışmıştır.

Mustafa Kemal, 27 Ekim 1913’te Sofya Askerî Ataşeliği görevini üstlenmek üzere Bulgaristan’a gider. O günlerde Sofya ona yabancıdır; şehri tanımaz, çevresi yoktur. Diplomatik görevlerinin ağırlığı, Balkanların kırılgan siyasal atmosferi ve kişisel yalnızlığı iç içe geçmiştir.

1914 yılının Mayıs ayı sonlarına doğru, Sofya’nın seçkin mekânlarından Slavyanska Beseda Restoranı’nda Bulgar Gazeteciler Birliği tarafından bir bayanlar kostüm balosu düzenlenir. Davetliler arasında Türk Büyükelçisi Mustafa Kemal de vardır. Davete katılmaya karar verir. Salona girer girmez, kalabalığın içinde göz alıcı bir genç kız dikkatini çeker. O an, onun için “ilk görüşte aşk”tır.

Bu genç kız, Bulgaristan eski Savunma Bakanı General Stilyan Kovaçev’in kızı Dimitrina’dır.

Sofya sosyetesinin gözde bekârlarından, iyi eğitimli, zarif ve güzeller güzeli Miti… Mustafa Kemal ile Miti’nin yolları burada kesişir. Bu aşkın ayrıntıları tarihin sessizliğine gömülmüştür; ancak her iki tarafın da bu duyguyu ömür boyu unutamadığı kesindir.

Yıllar geçer. Mustafa Kemal artık Türkiye Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanıdır. Bir gün, Sofya’dan bir tiyatro ekibinin Türkiye’ye geldiğini duyar. Bu haber onu derinden sarsar; yıllar öncesine, Sofya günlerine, yarım kalan duygularına götürür. Yaverine hemen emir verir ve sanatçılarla görüşmek istediğini bildirir.

Sanatçılar etkinliklerini tamamlayıp dönüş hazırlıkları yaparken, Atatürk’ün daveti kendilerine iletilir.

Resmi konuk olarak özel bir vagonda Ankara’ya getirilirler ve dönemin tek lüks oteline yerleştirilirler. Bu jest, sanatçıları derinden etkiler.

Karşılık olarak Ankara’da da tiyatro gösterileri yapmaya karar verirler. Gösteriler üç gün sürecek, 6 bölümden oluşacaktır.

Atatürk, 6 gösterinin tamamının biletlerini satın alır. Aynı akşam yeni mermer tiyatro binasının girişine ışıklı bir pano asılır: “İsteyen herkese giriş bedava!”

Mustafa Kemal gösterileri onur konuğu olarak izler. Salon tıklım tıklımdır. Seyirciler üç gün boyunca oyunları coşkuyla takip eder. Oyunların ardından sanatçıları tebrik eden Atatürk, duygularını gizleyemez:

“Bu Ruslar çok güzel bir ‘Türk opereti’ yapmışlar. Sizin oyununuz da çok başarılıydı… Bana büyük bir haz verdi, teşekkür ederim.”

Gösteriler, Paşa’nın ruhunun derinliklerinde bir yerlere dokunmuştur. Sanatçıları locasına davet eder. Bulgaristan’dan gelen konuklarla sohbet etmek ona Sofya günlerini, askerî ataşe olarak yaşadığı gençlik yıllarını hatırlatır.

Hüzünlü bir gülümsemeyle şunları söyler:

“Bulgaristan’ı ve Bulgar dostları unutmuş değilim. Orada gençliğimin bir parçasını bıraktım. Güzel bir genç kızı sevdim ama onu bana vermediler…”

Sanatçılar bu sözlerin ağırlığını hissederek ülkelerine dönerler. Kısa süre sonra Atatürk’ün bu cümleleri Sofya’daki gazeteciler camiasına ulaşır. Aynı akşam Basın ve Sanat Evi gazetecilerle dolar taşar. Aralarında ünlü operet sanatçısı Mimi Balkanska da vardır.

Gazeteciler, Türkiye’de gördükleri ilgiyi ve Atatürk’ü hayranlıkla anlatan Balkanska’yı soru yağmuruna tutarlar. O ise şunları söyler:

“Kemal Atatürk’ü unutamayacağım. Tanrım, ne müthiş bir adam! Ve ne müthiş bir tavır!”

Sohbet ilerledikçe konu, Atatürk’ün yıllar sonra hatırladığı Bulgar kızına gelir.

Balkanska, Le Matin gazetesinde okuduğu bir anıyı anlatır: Tatildeyken Rum bir kızla Türk bir gencin evlenmelerine izin verilmediğini öğrenen Atatürk’ün, “Ben de bir zamanlar bir Bulgar kızı sevdim ve onu bana vermediler…” deyişi…

O akşam Sofya’da söylenti hızla yayılır:

Atatürk, Dimitrina Kovaçeva’yı hiç unutmamıştır.

11 Kasım 1938 sabahı, Dimitrina Kovaçeva evinde yalnızdır. Kahve yapmak ister, cezveyi ateşe koyar ve pencereyi açar. Sokaktan geçen bir gazete satıcısının sesi yankılanır:

“Dün Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Atatürk öldü!”

Dimitrina pencereyi kapatır, radyoyu açar. Spikerin sesi ağır ve resmîdir.

Bacaklarının tutmadığını hisseder, oturur. Yıllar geçse de içindeki duygu hiç değişmemiştir.

1966 yazında sağlığı hızla bozulur. Pankreas kanseri teşhisi konur. Ölüm yaklaşırken, bir sabah kız kardeşi Olga’ya fısıldar: “Rüyamda Kemal’i gördüm…”

Elli bir yıl sonra, ilk kez adını söyler.

Aynı gün ölümle pençeleşmeye başlar ve iki gün sonra, 9 Ağustos’ta hayata veda eder.

Sofya’da yarım kalan bu aşk, tarihin soğuk satırları arasında değil; iki insanın kalbinde, sessiz ama derin bir hüzün olarak yaşamaya devam eder.

Bazı aşklar yaşanmaz… Ama asla unutulmaz.