Hasan Tahsin ve İzmir’in işgaline karşı ilk kurşun

Sevgili okurlar,

Tarihin sayfalarını şöyle bir araladığınızda, karşınıza mutlaka bir kahramanın hikâyesi çıkar. Kimi adıyla sanıyla bilinir, kimi ise yalnızca yaptığı fedakârlıkla hatırlanır. Bizim kahramanlarımız, ne Hollywood’un senaryolarında ne de Yeşilçam’ın filmlerinde yetişti. Onlar, vatan söz konusu olduğunda canını ortaya koyan, bayrağı için ölümün üzerine yürüyen gerçek kahramanlardı.

İşte bugün, tarihin o unutulmaz sayfalarından birini birlikte çevireceğiz. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın ardından Anadolu’nun dört bir yanında başlayan işgal girişimleri, Türk milletinin büyük tepkisiyle karşılandı. Çünkü bu topraklarda yaşayan insanlar, vatanlarının elinden alınmasına sessiz kalmayacaklarını daha o günlerde göstermeye başlamışlardı.

O gün İzmir’de sıkılan tek bir kurşun, yalnızca bir işgal askerine değil, esaret düşüncesinin kendisine karşı sıkılmıştı. Ve o kurşun, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin sembollerinden biri hâline geldi.

Bugün 15 Mayıs 1919 denildiğinde akla ilk gelen görüntülerden biri, İzmir Kordonu'nda elinde tabancasıyla işgal kuvvetlerinin karşısına çıkan genç bir gazetecidir. O anın üzerinden bir asırdan fazla zaman geçti. Ancak o gün atılan kurşun hâlâ Kurtuluş Savaşı'nın sembollerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

Asıl adı Osman Nevres olan Hasan Tahsin, 1888 yılında Selanik'te dünyaya geldi. Çocukluk yıllarında, Mustafa Kemal'in de eğitim gördüğü Şemsi Efendi Mektebi'nde okudu. Daha sonra Feyziye Mektebi'ni bitirdi ve İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin bursuyla Paris Sorbonne Üniversitesi'nde siyasal bilgiler eğitimi aldı.

Paris yılları onun yalnızca eğitim hayatını değil, siyasi düşüncelerini de şekillendirdi. Trablusgarp'ın İtalya tarafından işgal edilmesini protesto eden toplantılar düzenledi. Yurt dışında yaşayan Osmanlı aydınlarıyla temas kurdu ve dönemin siyasi hareketlerinin içinde yer aldı.

Hayatı boyunca yalnızca kalemiyle değil, gerektiğinde silahıyla da mücadele eden bir karaktere sahipti.

Dönemin kaynaklarında, Osmanlı Devleti aleyhine faaliyetlerde bulunduğu düşünülen Buxton kardeşlere yönelik Bükreş'teki suikast girişimine karıştığı ve bu nedenle hapis cezasına çarptırıldığı anlatılır. Daha sonra savaş şartlarının değişmesiyle serbest kaldı ve İstanbul'a döndü.

Bu süreçte sağlık sorunları nedeniyle İsviçre'de tedavi gördü. Rivayetlere göre, burada kimliğini gizlemek amacıyla Hasan Tahsin adını kullanmaya başladı ve bu isim hayatının sonuna kadar onunla birlikte anıldı.

Ancak Hasan Tahsin'i tarihe taşıyan olay, ne Paris yılları ne de Avrupa'daki faaliyetleriydi.

1919 yılının Mayıs ayında İzmir işgal edilmek üzereydi.

Şehirde büyük bir huzursuzluk vardı. İşgale karşı çıkan aydınlar ve vatandaşlar "Redd-i İlhak Heyeti Milliyesi" adı altında örgütlenmeye başlamıştı. 14 Mayıs gecesi binlerce İzmirli Maşatlık Meydanı'nda toplandı.

O gece okunan bildirilerde halka şu çağrı yapılıyordu:

"Ey bedbaht Türk! Yunan hâkimiyetini kabule taraftar mısın? Artık kendini göster..."

Meydanda konuşan isimlerden biri de Hasan Tahsin'di.

Kalabalığa yaptığı konuşmada, İzmir'in teslim edilmesini kabul etmeyeceklerini söylüyor ve halkı birlik olmaya çağırıyordu.

"Burayı Yunan'a vermeyeceğiz. Vermek isteyen kuvvetle paylaşacak kozumuz var."

Bu sözler, ertesi sabah yaşanacakların adeta habercisi gibiydi.

15 Mayıs 1919 sabahı İzmir, tarihinin en zor günlerinden birini yaşıyordu.

Yunan birlikleri Pasaport İskelesi'nden karaya çıkmaya başlamıştı. Şehirde büyük bir hareketlilik vardı. Yerli Rumlar ellerindeki Yunan bayraklarıyla işgal kuvvetlerini karşılıyor, askerler belirlenen noktalara doğru ilerliyordu.

Hasan Tahsin de kalabalığın içindeydi.

Anlatılanlara göre, bir süre sessizce olan biteni izledi. Ardından kalabalığın arasından öne çıktı.

"Olamaz! Böyle ellerini sallaya sallaya giremezler!" diye bağırdığı duyuldu.

Birkaç saniye sonra tabancasını çekti ve ateş etti.

Bu ateşin ardından Yunan askerleri de karşılık verdi. Hasan Tahsin olay yerinde süngülerle öldürüldü.

Henüz otuz bir yaşındaydı.

Tarihçiler arasında ilk kurşunun tam olarak kime isabet ettiği ya da olayın bazı ayrıntıları üzerine farklı değerlendirmeler bulunsa da, Hasan Tahsin'in işgal kuvvetlerine karşı silahlı direniş gösteren ilk sembol isimlerden biri olduğu konusunda geniş bir kabul vardır.

Onun ölümü yalnızca İzmir'de yankılanmadı.

İşgal haberleri Ege'nin dört bir yanına ulaştıkça halk arasında büyük bir öfke oluştu. Aydın'da, Denizli'de, Balıkesir'de ve çevre bölgelerde direniş hareketleri hız kazandı.

Halk arasında anlatılan bir rivayete göre, efeleri etrafında toplamaya çalışan Çerkes Ethem'in yanında bulunan Demirci Efe,

"Bir genç düşmana ilk kurşunu sıkmış, bundan sonrası bize düşer." diyerek mücadeleye katılma kararı verdi.

Bu sözlerin tarihî doğruluğu tartışılsa da, Hasan Tahsin'in Anadolu'daki direniş ruhu üzerinde bıraktığı etkiyi anlatması bakımından dikkat çekicidir.

Çünkü İzmir'in işgali yalnızca bir şehrin işgali değildi.

O gün Ege'de dağlardan zeybekler inmeye başladı.

Terhis edilmiş askerler yeniden silahlandı.

Kasabalarda ve köylerde küçük direniş grupları oluştu.

Daha sonra Kuvayı Milliye adını alacak olan bu hareket, işgale karşı Anadolu'nun ortak vicdanına dönüştü.

Hasan Tahsin'in attığı kurşun, belki tek başına bir savaşı başlatmadı. Ancak işgale sessiz kalınmayacağını gösteren en güçlü sembollerden biri oldu.

Hayatının geri kalanını yaşama fırsatı bulamadı.

Ne Kurtuluş Savaşı'nın zaferini görebildi ne de Cumhuriyet'in ilanına tanıklık edebildi.

Bugün Konak Meydanı'nda yükselen İlk Kurşun Anıtı, yalnızca Hasan Tahsin'i değil, bir gazetecinin kaleminden silahına uzanan vatan mücadelesini de hatırlatıyor.

Belki de onun hikâyesinden çıkarılacak en önemli ders şudur:

Bazı insanlar tarihin sonucunu değiştiremez. Ama bir milletin susup susmayacağına karar verdiği o kritik anda gösterdikleri tavır, gelecek kuşakların hafızasında unutulmaz bir yere sahip olur.

Hasan Tahsin'in İzmir Kordonu'nda verdiği karar da böyle bir andı. O gün attığı kurşun, yalnızca işgal kuvvetlerine değil, teslimiyet düşüncesine karşı sıkılmış bir itiraz olarak Türk tarihindeki yerini aldı.