Erzurum Büyükşehir Belediyesi ve Mehmet Sekmen

“Temsil gideri mi, denetimsiz bütçe mi? Erzurum’da 10 Milyon TL’nin hesabı nerede?”

Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Sekmen’in “Temsil ve Ağırlama Giderleri” üzerine yaptığı açıklama, aslında bir açıklamadan çok bir savunma metni gibi bir şey oldu.

Fakat sorun şu: Savunulan şey harcamanın kendisi değil, harcamanın neden bu kadar tartışmalı hale geldiği.
Çünkü Türkiye’de artık herkes biliyor ki “Temsil ve Ağırlama” kalemi, yerel yönetimlerin en esnek, en geniş ve en az şeffaf kalan bütçe alanlarından biridir.
Ve bu yüzden, en çok soru işaretinin doğduğu yer de burasıdır.

Kardelen TV’de yayınlanan “Körler Sağırlar Birbirini Ağırlar”programına konuk olan Mehmet Sekmen içinde olduğu zor durumdan sıyrılabilme gayreti ile bahse konu Temsil ve Ağırlama giderlerine dilinin döndüğünce açıklama getirmeye çalıştı.

Sosyal medyada yayınlanan açıklamalarını dikkatle dinlerseniz, Sekmen’inin konu hakkında yaptığı savunmanın ne kadar anlamsız ve tutarsız olduğunu sizde fark edersiz.

Peki, Sekmen’in açıklamakta zorlandığı temsil ve ağırlama giderleri nelerdi?

160 Gümüş Set için 12,5 milyon TL, 200 Tesbih için 470 bin TL harcandı. Çantalara 750 bin TL, ikramlıklara ise 3 milyon TL ödendi. Saat ve aksesuar harcamaları da ayrıca milyonlarca lirayı bulmuş.

Konuştukça battı, işin içinden çıkamaz hale geldi.

Nikâh törenleri, sünnet organizasyonları, kurslar, engelli etkinlikleri, festivaller, çocuklara verilen hediyeler…
Sekmen’in yaptığı açıklamada liste uzadıkça “Sosyal Belediyecilik” anlatısı güçleniyor gibi görünüyor. Ama kamu yönetiminde mesele anlatının gücü değildir; harcananparanın izinin sürülebilir olup olmadığıdır.

Asıl kritik soru bu: Bu harcamaların hangisi gerçekten sosyal hizmettir, hangisi temsil gideri kalemi içinde eritilmiş genel harcamadır?

Çünkü bu ayrım net değilse, bütçe de net olmadığı gibiyapılan açıklamalar da fasa fisodur.

SAYIŞTAY’IN YILLARDIR UYARDIĞI ALAN

Bu konu sadece Erzurum’a özgü bir tartışma değildir. Türkiye’de belediyelerin “Temsil, Ağırlama ve Tanıtım Giderleri” uzun yıllardır denetim raporlarının en çok eleştirilen başlıklarından biridir.

Sayıştay’ın yıllık denetim raporlarında defalarca vurgulanan temel sorunlar şunlardır:
• Harcamaların detaylandırılmadan toplu şekilde gösterilmesi
• “Temsil Gideri” adı altında farklı nitelikteki harcamaların birleştirilmesi
• Etkinlik ve hediye alımlarında şeffaf ihale süreçlerinin zayıflığı
• Harcamaların performans ve etki analizine tabi olmaması

Yani sorun tek bir belediye değil; Mehmet Sekmen gibi sistemin ta kendisidir.
Ama bu sistem içinde her belediye kendi şeffaflık seviyesini belirler. Ve tam da bu yüzden eleştiriler bireyselleşir.

“BAŞKALARI DA YAPIYOR” SAVUNMASI: EN ESKİ AMA EN ZAYIF ARGÜMAN

Mehmet Sekmen’in yaptığı açıklamada sıkça ima edilen bir diğer savunma ise şu: “Diğer belediyeler de benzer hatta daha yüksek harcama yapıyor.”

Bu cümle kamu yönetimi açısından bir gerekçe değil, sadece bir karşılaştırma refleksidir. Kısaca: açıklaması olmayan bir şey karşısında örnekleme psikolojisi.

Sizin de onaylayacağınız gibi kamu maliyesinde temel ilke şudur: Başkası yanlış yapıyorsa, bu sizin doğru yaptığınız anlamına gelmez.

Ayrıca “Ortalama Harcama” hiçbir zaman “Doğru Harcama” ölçütü değildir. Olması da mümkün değildir.

12.5 MİLYON TL’LİK SORU: RAKAM VAR, DETAY YOK…

Ortaya konulan toplam harcama yaklaşık 12,5 milyon TL seviyesinde ifade ediliyor. Ancak bu noktada asıl problem rakam değil, rakamın içinin boş olmasıdır. Neden mi?

Bu sorular hala yanıtsızdır da ondan:
• Bu tutarın kaç lirası doğrudan ürün alımıdır?
• Kaç lirası organizasyon firmalarına gitmiştir?
• Kaç etkinlik gerçekten yapılmış, kaçı “Temsil Faaliyeti” olarak kayda geçmiştir?
• Bu harcamaların kamuya açık ihale süreci var mıdır?
• Bağımsız denetim raporlarında nasıl yer almaktadır?

Bu sorular yanıtlanmadan yapılan her açıklama, sadece bir Memmed abi anlatısı olarak kalır.

SOSYAL BELEDİYECİLİK Mİ, MUHASEBELBİR SAVUNMA MI?

Engelli etkinlikleri, meslek edindirme kursları, çocuklara yönelik projeler… Bunlar yerel yönetimlerin en değerli alanlarıdır. Ancak bu faaliyetlerin “Temsil ve Ağırlama” başlığı altında toplanması, ciddi bir muhasebe problemine işaret eder.

Çünkü bu yöntem şunu yaratır:
• Sosyal hizmet ile protokol harcamaları birbirine karışır
• Denetim izi zayıflar
• Harcamanın gerçek niteliği görünmez hale gelir. Bu da kamu maliyesinde en tehlikeli şeydir: İzsiz Harcama.

ASIL SORUN: DENETİMİN GÖLGESİNDEKİ GENİŞ ALAN

Türkiye’de belediyeler düzenli olarak Sayıştay tarafından denetlenir. Ancak denetim raporlarının sıkça işaret ettiği bir gerçek vardır: Harcamanın yasal olması, her zaman şeffaf olduğu anlamına gelmez.

Yasal çerçeve içinde kalan ama detaylandırılmayan her kalem, kamuoyu nezdinde soru işareti üretir.
Ve bu soru işaretleri giderilmediği sürece, en iyi niyetli açıklama bile ikna edici olmaz.

Sekmen’e Sorulan Soru Basit, Ama Cevap Yok…

Erzurum Büyükşehir Belediyesi’nde ki bu tartışma aslında yerel bir tartışma değil; Türkiye’deki belediyecilik anlayışının temel sorunlarından birinin yansımasıdır.

Sorular net ve anlaşır: Bu para nereden geldi? Nereye harcandı? Kim denetledi? Neden hâlâ detay yok?

Çünkü kamu yönetiminde en tehlikeli şey harcama değil, hesapsız anlatıdır.

Ve hesap verilmediği sürece, hiçbir açıklama “Açıklama” sayılmaz.